Kastelen in Skåne: de volledige lijst en de drie waarvoor wij graag op pad gaan

Tot de Vrede van Roskilde in 1658 hoorde Skåne bij Denemarken. De Deense kroon bouwde koninklijke vestingen om het gebied in handen te houden, en adellijke families bouwden hun eigen burchten op de landgoederen die ze bewerkten. Na de Reformatie gingen de gronden van kerken en kloosters over naar de kroon en de adel. In de 16e en 17e eeuw was Skåne uitgegroeid tot de regio met de hoogste dichtheid aan landgoederen in het Deense koninkrijk (Länsstyrelsen Skåne).

Daarom staan de kastelen hier tussen de open landbouwgronden en niet op heuveltoppen. De opbrengst van de grond betaalde de bouw. Wie ze telt, komt op verschillende aantallen uit: landschapshistoricus Kjell Lundquist schat het aantal kastelen, burchten en landhuizen op ongeveer 200–250, afhankelijk van de criteria; de gemeente Kristianstad noemt er 250; Visit Skåne spreekt van meer dan 150. Alle drie geven ze een eerlijk beeld — ze tellen alleen verschillende dingen.

De kastelen van Skåne zijn grofweg in drie groepen te verdelen. De oudste zijn middeleeuwse versterkte huizen en koninklijke woontorens, zoals Kärnan in Helsingborg en Glimmingehus. Daarna komen de renaissancekastelen uit de 16e en 17e eeuw, met slotgrachten, torens en bakstenen gevels — Malmöhus, Torup, Svaneholm en Vittskövle. Tot slot zijn er de 18e-eeuwse buitenpaleizen en de verbouwingen uit de 19e eeuw, toen veel oudere gebouwen nieuwe torens en romantische silhouetten kregen. Het sprookjesachtige silhouet van Trolleholm is bijvoorbeeld grotendeels het werk van architect Ferdinand Meldahl uit de 19e eeuw.

Goed om te weten tijdens een bezoek: een kasteel dat middeleeuws oogt, kan uit de victoriaanse tijd stammen, en achter een eenvoudig geel huis kunnen veel oudere muren schuilgaan.

Zoek je dat beeld uit een sprookjesboek — water rondom, ronde torens, trapgevels en groen uitgeslagen koperen spitsen — richt je camera dan op deze kastelen. Verschillende staan nog altijd in het water, als herinnering aan de tijd dat de slotgracht de eerste verdedigingslinie vormde. Torup rijst recht uit zijn slotgracht op in de beukenbossen ten zuiden van Malmö, en Vittskövle en Marsvinsholm spiegelen zich in het stille water zodra de wind gaat liggen.

Häckeberga, bij Genarp, ligt op een eigen eiland in het gelijknamige meer en natuurreservaat. Van deze kastelen kun je hier het gemakkelijkst ook van het interieur genieten, want het doet dienst als hotel en restaurant. Trolleholm dankt zijn sprookjesachtige torens aan een verbouwing in de 19e eeuw, terwijl Skarhult en Vrams Gunnarstorp met hun bakstenen gevels en torens de renaissancestijl laten zien. Veel van deze kastelen worden particulier bewoond. Bewonder ze dus vanaf de weg of de opengestelde paden en bekijk de lijsten hieronder om te zien welke bezoekers verwelkomen.

Bezoek je maar één kasteel in Skåne, kies dan dit. De eerste steen werd op 2 mei 1499 gelegd voor de Deense ridder Jens Holgersen Ulfstand. Het gebouw is een versterkt stenen huis: verdediging, woonvertrekken, een ontvangstzaal en keukens, allemaal onder één dak. De schietgaten, valhekken en werpgaten zijn er nog steeds — en, verrassender, ook de heteluchtverwarming en toiletten. De Duitse beeldhouwer Adam van Düren maakte de gebeeldhouwde versieringen, waaronder de figuur van de Wilde Man.

Binnen wandel je door de middeleeuwse vertrekken, bekijk je de waterput in de kelder en de resten van de ovens en keuken, en lees je bij de ingang de inscriptie met het stichtingsjaar. Buiten vind je de slotgracht, een park, latere gebouwen en een gereconstrueerde bouwloods. Riksantikvarieämbetet (de Zweedse nationale erfgoeddienst) verzorgt de bezoeken.

Waarom wij hiervoor kiezen: nergens anders in Skåne voelt de 15e eeuw zo dichtbij. Kinderen zijn dol op de smalle trappen en dikke muren. Glimmingehus ligt aan Borgvägen 6 in Hammenhög, in Österlen. Op de website staan de busmogelijkheden uitgelegd; er is een vooraf te reserveren dienst van Skånetrafiken, dus bekijk die voordat je vertrekt.

Sofiero is helemaal geen vesting, maar een zomerpaleis, en juist daarin schuilt de charme. Oscar en Sophia van Nassau — de latere koning Oscar II en koningin Sophia — kochten in 1864 de boerderij Skabelycke ten noorden van Helsingborg. In 1866 was hun zomerverblijf klaar. Het begon als een kleiner huis met één bouwlaag en werd later uitgebreid tot het paleis dat je nu ziet.

In 1905 gaven ze Sofiero als huwelijksgeschenk aan hun kleinzoon Gustaf Adolf en zijn bruid Margareta. Het paar legde rotstuinen, bloemperken en een moestuin aan en bouwde een kas; Margareta’s Engelse tuinachtergrond drukte haar stempel op het landschap. Gustaf Adolf, de latere koning Gustaf VI Adolf, plantte meer dan 5.000 rododendrons, vooral in de ravijnen ten noorden en zuiden van het paleis. Hij bracht hier tot zijn dood in 1973 de zomers door en liet Sofiero na aan de stad Helsingborg.

Tegenwoordig vind je op de paleisverdieping de tentoonstelling ‘Sagan om Sofiero’, over de koninklijke familie, het personeel en hoe een koninklijk park een tuin voor iedereen werd. In het park zijn wisselende tentoonstellingen te zien. Waarom wij hiervoor kiezen: kom wanneer de rododendrons bloeien en het is een van de mooiste plekken van Zweden. Adres: Sofierovägen 131, Helsingborg; stadsbus 8 stopt bij de hoofdingang (Laröd Sofiero huvudentré).

Malmöhus is vanuit Lomma en Bjärred het makkelijkst bereikbare kasteel, en het is veel meer dan een museumgebouw. Erik van Pommeren stichtte hier in 1434 een burcht, waarvan resten bewaard zijn gebleven in het latere complex. Het kasteel dat je nu ziet, werd in 1537–1542 herbouwd in opdracht van de Deense koning Christian III, na de verwoestingen tijdens de Gravenvete. Statens fastighetsverk omschrijft het als een combinatie van Nederlandse architectuuridealen en Italiaanse vestingbouwtechnieken. Malmö noemt het het oudste bewaard gebleven renaissancekasteel van de Noordse landen.

Deense koningen verbleven hier wanneer ze Malmö bezochten. Nadat Skåne in 1658 Zweeds was geworden, werden de vestingwerken versterkt. Later werd het een gevangenis en vervolgens een museum, dat in 1937 opende. In 1945 bood het tijdelijk onderdak aan overlevenden van de concentratiekampen.

Tegenwoordig verzorgt Malmö museum de bezoeken: je bekijkt de koninklijke vertrekken en de geschiedenis van het kasteel, plus een aquarium en natuurhistorische tentoonstellingen in het grotere museumcomplex. Wandel ook over de binnenplaats, langs de slotgracht en over de vestingwallen. Waarom wij hiervoor kiezen: een echte renaissancevesting, ook fijn op een regenachtige dag, en op weg naar al het andere in Malmö. Adres: Malmöhusvägen 6; volgens het museum ligt het op ongeveer 1,3 km van het centraal station van Malmö.

Deze kastelen openen hun vertrekken voor bezoekers als museum, voor een tentoonstelling of tijdens rondleidingen. Wat er open is, verschilt per seizoen, dus bekijk voor vertrek de betreffende website.

Hier is het kasteel zelf meestal gesloten — vaak wordt het bewoond — maar je bent welkom in het park, een galerie of een café op het landgoed. Blijf op de paden en in de delen die het landgoed openstelt voor publiek.

Bij deze kastelen kom je binnen als gast — in het restaurant, het hotel of bij een evenement — en niet als museumbezoeker. Borgeby ligt het dichtst bij ons, net landinwaarts vanaf Bjärred.

Sommige van de bekendste kastelen van Skåne worden privé bewoond en zijn niet toegankelijk voor publiek. Het allemansrecht, het recht op vrije toegang tot de natuur, geeft je geen toegang tot de tuin of binnenplaats rond iemands woning. Een mooi kasteel dat je vanaf de weg ziet, is dus geen uitnodiging om naar binnen te wandelen. Geniet ervan vanaf de openbare weg, of houd hun websites in de gaten voor een incidenteel openbaar evenement.